Q&A

Udar mózgu, według definicji WHO, to nagłe wystąpienie ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń czynności mózgu, które utrzymują się (jeśli nie spowodują wcześniej zgonu) dłużej niż 24 godziny, nie mają innej przyczyny niż naczyniowa i wymagają bezwzględnej hospitalizacji. Objawy ogniskowe to zaburzenia funkcji neurologicznych związanych z określonymi obszarami mózgu np. niedowład jednej strony ciała, zaburzenia mowy, zaburzenia widzenia. W przypadku objawów uogólnionych dochodzi do zaburzenia przytomności.

W praktyce znaczy to obumarcie części narządu (mózgu) wskutek zatrzymania dopływu krwi do komórek nerwowych (sprawdź).

Wyróżnia się następujące rodzaje udarów mózgu:

• udar tętniczy niedokrwienny (ok. 80% przypadków; przyczyna: zaburzenie dopływu krwi do mózgu)
• udar tętniczy krwotoczny (ok. 20% przypadków; przyczyna: krwotok śródmózgowy lub podpajęczynówkowy)
• udar żylny mózgu (mniej niż 1% przypadków; przyczyna: choroba zakrzepowo-zatorowa)
• przemijający napad niedokrwienny (tymczasowa niedrożność tętnicy mózgowej)

Zawał to ogólne określenie martwicy narządu lub tkanki, powstałej w wyniku niedokrwienia. O zawale serca mówimy, gdy zamknięciu ulegnie tętnica doprowadzająca krew do serca. Gdy zamknięciu ulegnie np. tętnica doprowadzająca krew do mózgu mówimy o udarze niedokrwiennym, czyli: zawale mózgu (sprawdź).

Udar mózgu dotyka najczęściej osoby starsze, co nie znaczy, że osoby młode są wolne od ryzyka.

Prawdopodobieństwo zachorowania zwiększa się szczególnie w przypadku osób z genetycznie uwarunkowanymi zaburzeniami krzepnięcia krwi. Trombofilia wrodzona, czyli nadkrzepliwość krwi powoduje podwyższoną tendencję do tworzenia zakrzepów. Gdy powstały w ten sposób zakrzep zamknie światło jednego z naczyń krwionośnych w obrębie mózgu, dochodzi do udaru niedokrwiennego.

Innym istotnym czynnikiem ryzyka może być wcześniej przebyty niedokrwienny udar mózgu. Przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych w ramach leczenia po udarze upośledza system krzepnięcia, a tym samym zwiększa ryzyko wystąpienia innego rodzaju udaru – udaru krwotocznego (tzw. wylewu).

Do dodatkowych czynników ryzyka zalicza się:

• wiek (głównie osoby po 70 rż.),
• nadciśnienie tętnicze (3-4krotnie większe ryzyko),
• choroby serca (choroba wieńcowa, migotanie przedsionków, wcześniejszy zawał serca),
• stany zapalne, zmiany miażdżycowe i związany z tym wysoki poziom “złego” cholesterolu (frakcji LDL),
• choroby takie jak otyłość, cukrzyca,
• inne: palenie tytoniu, alkoholizm, stosowanie środków antykoncepcyjnych (tu zdania podzielone u różnych autorów).

WAŻNE: Jeśli masz genetycznie uwarunkowane predyspozycje do nadkrzepliwości krwi oraz jesteś narażony na działanie któregoś z powyższych czynników, pamiętaj, że ryzyko wystąpienia udaru mózgu u Ciebie prawdopodobnie jest kilkukrotnie większe. Nie czekaj z diagnozą. Kilka badań może uratować Ci życie.

Do najczęściej spotykanych objawów udaru mózgu należą:

• objawy ruchowe – osłabienie lub niesprawność (drętwienie, paraliż) kończyn, najczęściej obu kończyn po jednej stronie ciała; opadający kącik ust przy próbie uśmiechu
• objawy czuciowe – zaburzenia lub utrata czucia w obrębie jednej lub więcej kończyn (analogicznie do zaburzeń ruchowych)
• zaburzenia widzenia – zaniewidzenie jednooczne lub obuoczne, dwojenie widzenia
• zaburzenia mowy – niewyraźna, zniekształcona mowa, trudności z rozumieniem mowy innych
• zaburzenia koordynacji – trudności w utrzymaniu postawy pionowej, utrata równowagi
• nagły, bardzo silny ból głowy z zawrotami, nudnościami, wymiotami.

WAŻNE: Jeśli zaobserwujesz u kogoś: utrudnioną mowę (U), dłoń opadniętą (D), asymetrię ust (A) i rozmazane widzenie (R), nie czekaj – DZWOŃ PO POMOC (112 lub 999).

Nie. Czasem jednak chorzy bagatelizują objawy, które trwają krótko (15-60 minut) i ustępują samoistnie. Mowa tutaj o tzw. cichym udarze/ małym udarze (oficjalnie: przemijającym napadzie niedokrwiennym). Dochodzi do niego w wyniku przejściowego zaburzenia dopływu krwi do mózgu.

Większość ludzi, która przeszła cichy udar, dowiaduje się o tym po fakcie, gdy np. wykonuje badanie MRI głowy z powodu nieznacznego pogorszenia funkcji życiowych. U osób starszych faktyczne objawy cichego udaru (np. problemy z równowagą, nietrzymanie moczu, zmiany nastroju, obniżenie sprawności intelektualnej) bywają mylone ze starzeniem, przez to lekceważone i zaniedbane.

Choć ten rodzaj udaru sam w sobie nie jest bardzo groźny, może zapowiadać nastąpienie pełnoobjawowego udaru mózgu w ciągu kolejnych 48 godzin, dlatego nie wolno go lekceważyć.

Udar mózgu może wywołać różne skutki (sprawdź). Do najpoważniejszych zalicza się:

• śmierć
• niesprawność ruchową – utrudnienie lub niemożność wykonania czynnego ruchu celowego, upośledzenie równowagi i pionizacji ciała, zaburzenia chodu
• zaburzenia czucia – np. upośledzenie jednej strony ciała
• zaburzenia mowy – afazja (różne rodzaje); trudności w czytaniu, pisaniu, liczeniu
• zaburzenia widzenia – niedowidzenie połowicze lub widzenie podwójne
• zaburzenia pamięci – amnezja (różne rodzaje)
• zaburzenia w zakresie zdolności połykania – dysfagia neurogenna
• zaburzenia zachowania – np. w ubieraniu się, myciu, spożywaniu posiłków; dezorientacja czasowo-przestrzenna
• zaburzenia psychiczne – najczęstszy z nich to poudarowy zespół depresyjny (Post-Stroke Depression, PSD)

Im szybciej zostanie podjęte odpowiednie leczenie, tym większa szansa na uniknięcie powikłań i poważnych konsekwencji. Leczenie trombolityczne podane w czasie maks. do 4,5 godziny od pierwszych objawów udaru jest w stanie przywrócić krążenie krwi w odciętych partiach mózgu i cofnąć negatywne skutki choroby.

Tylko jeśli odpowiednio szybko zostanie podane konieczne leczenie. Po odcięciu dopływu krwi w mózgu, a z nim dostawy tlenu i substancji odżywczych, komórki nerwowe na danym obszarze umierają, a następnie rozpuszczają się (sprawdź: zmiany malacyjne – konsekwencja martwicy istoty białej mózgu). W miejscu zdegradowanej tkanki nerwowej zostają blizny, a chory zmuszony jest odnaleźć się w nowej, niepełnosprawnej rzeczywistości.

Zależy od rodzaju obciążeń (przyczyny, która doprowadziła do udaru) i konsekwencji. Udar nie pojawia się sam z siebie, zawsze jest czymś wywoływany. Dopóki przyczyna nie zostanie wyleczona, ryzyko udaru nie zniknie. Gdy choroba, która doprowadziła do udaru, jest umotywowana genetycznie, leczenie nigdy się nie skończy.

Podobnie w przypadku leczenia konsekwencji po udarze. Ok. 60% pacjentów po udarze pozostaje w mniejszym lub większym stopniu niesprawnych ruchowo, niesamodzielnych lub wymagających stałej opieki. Pobyt w szpitalu po udarze zazwyczaj trwa krótko. Prawdziwa walka zaczyna się w domu, gdy człowiek musi znaleźć w sobie siłę, wiedząc, że może już nigdy nie stanąć na nogi albo nie powiedzieć płynnego zdania.

Tak. Ból głowy, w szczególności tzw. migrena z aurą to jeden z czynników ryzyka wystąpienia udaru niedokrwiennego u osób młodych. Oczywiście, najczęściej ból głowy znaczy tylko ból głowy, należy jednak pamiętać, że to pojęcie tak nieprecyzyjne jak szerokie i nie wolno(!) go bagatelizować. Pacjenci z udarem migrenowym z reguły zgłaszają się do szpitala zbyt późno, w pierwszych godzinach uznając ból głowy za zwykłą migrenę.

Tak. Śmiertelność z powodu udaru mózgu w Polsce jest jedną z najwyższych w Europie (około 40%). To trzecia po chorobach serca i nowotworach przyczyna śmierci oraz najczęstszy powód długotrwałej niesprawności i inwalidztwa wśród dorosłych, generujący problemy socjalne i ekonomiczne związane z koniecznością rehabilitacji i leczenia przewlekłego.